Huang Renxun'un istifası, Güneydoğu Asya AI veri merkezlerindeki en büyük mayını patlattı

Yazar: Hesaplama Gücünün Kalbi

12 Kasım akşamı teknoloji dünyasında büyük bir haber çıktı. Nvidia'nın ruhu olan Huang Renxun aniden istifa ettiğini duyurdu; başkan, CEO ve yönetim kurulu üyeliği görevlerinin tamamını bıraktı ve yerine geçici olarak şirketin eski CFO'su Kress getirildi.

Haberin ardından Nvidia hisseleri piyasa öncesi işlemlerde %10'dan fazla düştü; 12 Kasım'da ABD borsasının açılışında düşüş bir ara %14'e ulaştı, kapanışta ise kayıp %4,3'e geriledi.

Herkes Nvidia hisselerinin nasıl seyredeceğini tartışırken, veri merkezi çevrelerindeki insanlar bu konuyu konuşurken gözlerini Güneydoğu Asya ve Güney Amerika'daki inşaat sahalarına dikmişti.

Çünkü Huang Renxun'un gidişiyle, orada yüz milyarlarca dolar harcayarak veri merkezi inşa eden patronlar benzeri görülmemiş bir krizle karşı karşıya. Hatta Avrupa ve ABD'deki bazı veri merkezlerinden, gelecek yıl Ocak ayında fiyatları %15 artırmaya hazırlandıklarına dair söylentiler dolaşmaya başladı.

1. Büyük şirketler istedikleri anda çıkabilmek için arka kapı bıraktı

ABD'deki bir CEO'nun istifası neden Güneydoğu Asya ve Güney Amerika'daki veri merkezi sahiplerini uykusuz bıraksın?

Çünkü sözleşmelere bakıldığında, bu veri merkezlerinde barınan kiracıların çıkış maliyeti son derece düşük.

Son iki yılda, Çin'de Nvidia'nın üst düzey çiplerini satın almak kısıtlandığı için Çinli internet devleri dolambaçlı yollardan Güneydoğu Asya ve Güney Amerika'da veri merkezi kiralamaya yöneldi.

Hatta sektörde, bu bölgelerdeki veri merkezi kiracılarının %90'ından fazlasının Çinli büyük şirketler olduğu konuşuluyor.

Büyük şirketler bir hamlede 5 ila 7 yıllık uzun sözleşmeler imzalayıp onlarca, hatta yüzlerce veri merkezini kilitliyor.

Yerel mülk sahipleri, dünyanın en büyük 20 şirketinden bazılarının kapılarına büyük siparişlerle geldiğini görünce bunun garantili kazanç olduğunu düşünüp bankalardan yüz milyarlarca dolar kredi çekerek arsa alıp veri merkezi inşa etti.

Ancak sözleşmeler incelendiğinde işin püf noktası ortaya çıkıyor:

Büyük şirketler risk kontrolünü en uç noktaya taşımış; sadece ön ödemeleri son derece düşük tutmakla kalmamış, sözleşmeyi yarıda bırakmanın toplam cezası da yalnızca birkaç yüz milyon dolar.

Sektördeki görüşe göre, büyük şirketlerin her yerde sözleşme imzalaması zaten uluslararası durumdaki değişikliklere karşı bir önlemdi; birkaç yüz milyon dolar, yüz milyarlarca dolarlık devler için devede kulak kalıyor. Düşük ceza bedeli tasarımı, onlara istedikleri anda çıkabilmeleri için baştan bir arka kapı bırakmıştı.

Bu da iki taraf arasında aşırı risk dengesizliğine yol açıyor.

Büyük şirketler yalnızca birkaç yüz milyon doları koz olarak kullanıp işler kötüye gittiğinde hemen çekilebilir.

Oysa yerel mülk sahipleri tüm varlıklarını ortaya koymuş durumda; yüz milyarlarca dolarlık banka kredisi gerçek anlamda kendi sırtlarına yüklenmiş durumda.

2. Çip tedarik kanalı tehlikeye girdi

Büyük şirketlerin sözleşmeleri gerçekten feshedip çekilip çekilmeyeceği tamamen tek bir şeye bağlı: Güneydoğu Asya'daki bu veri merkezlerinin Nvidia çiplerini sorunsuz bir şekilde temin edip edemeyeceği.

Ve 12 Kasım'da Huang Renxun'un istifası, bu çip tedarik kanalını bir anda tehlikeye attı.

Öncelikle şunu netleştirelim: Huang Renxun'un bu istifası görünüşte şirket işleriyle ilgili değil; esas olarak kişisel bir skandala karışması ve bağımsız bir soruşturma altında olmasıyla ilgili. Ayrıca ABD Kongresi de ona sürekli baskı yapıyordu.

Çünkü Kongre'deki üç komite, 18 Kasım'da kapalı bir brifinge katılmasını talep eden bir yazı göndermişti.

12 Kasım'da Şükran Günü'nden önce Kongre'de ifade vermeyi kabul etti; kesin tarih hâlâ görüşülüyor.

Şirketin 12 Kasım'da yönetim değişikliğini önceden duyurup 2013'ten beri şirketin mali işlerini yöneten Kress'i geçici olarak göreve getirmesi, dışarıdan bakıldığında Huang Renxun'un kişisel krizini halka açık şirketten izole etme amacı taşıyor.

Şirketin ürün planları değişmedi; 17 Kasım'daki mali rapor da planlandığı gibi açıklanacak.

Birçok analiz kuruluşuna göre Huang Renxun'un bu istifası daha çok geçici olarak ortalıktan kaybolma gibi görünüyor; işler temizlendikten sonra geri dönme ihtimali de var.

Ama sorun şu ki, alt taraftaki çip satın alan müşteriler beklemeyi göze alamayabilir.

Huang Renxun, Nvidia ile o kadar derinden özdeşleşmiş durumda ki, birçok büyük müşterinin gönül rahatlığıyla para ödeyip sipariş vermesi büyük ölçüde Huang Renxun'a duydukları kişisel güvene dayanıyor.

Şimdi aniden başı derde girdi; geçici bile olsa, önceden planlanmış birçok çip satın alma planı, temkinli davranma adına ertelenebilir veya yeniden değerlendirilebilir.

Üstelik AMD ve Google da kendi çiplerini agresif bir şekilde pazarlıyor ve Nvidia'nın müşterilerini kapmaya hazır bekliyor.

Güneydoğu Asya'da Çinli müşterilerden beslenen veri merkezleri için sorun daha da büyük.

Eskiden Güneydoğu Asya ve Güney Amerika gibi yerlerin Nvidia çiplerine erişebilmesinin, sektördeki birçok kişinin bildiği gibi, aslında Tayvan tedarik zincirinin biriktirdiği bağlantılar ve Huang Renxun'un kişisel ilişkileri sayesinde olduğu biliniyor.

Yıllardır Çin ile ABD arasında çipler konusunda süregelen sürtüşmelerde Huang Renxun hep iki taraf arasında mesaj taşıyıp arabuluculuk yaptı; aynı zamanda Nvidia içinde Çin pazarıyla iş yapmayı en çok savunan bir numaralı isimdi.

Şimdi Huang Renxun kenara çekildi; geçici yönetimin önceliği Kongre soruşturmasıyla başa çıkmak ve hisse fiyatını istikrara kavuşturmak.

Mevcut ABD siyasi ortamında, yeni yönetimin Huang Renxun gibi politikacıların hesap sorma riskini göze alıp Çin ile ilgili işlere alan açmaya çalışması pek olası değil.

Huang Renxun'un kişisel ilişkilerinden oluşan güvence ortadan kalkınca, Güneydoğu Asya ve Güney Amerika'daki veri merkezlerinin çip tedarik kanalı büyük olasılıkla daha da zorlaşacak.

3. Kart kiralama yolları giderek daralıyor

Veri merkezi sahiplerini daha da endişelendiren şey, yalnızca yeni kartların temin edilmesinin zorlaşması değil; ellerindeki mevcut kartları Çinli müşterilere kiralamak da ABD yasalarıyla adım adım engelleniyor.

Eskiden ABD çip ihracatını hükümetin çıkardığı idari emirlerle kontrol ediyordu; uygulama bazen gevşek bazen sıkıydı ve Huang Renxun politikacılara "satmazsanız Çin'i kendi çipini üretmeye zorlarsınız" diye lobi yapabiliyordu.

Ama artık Nvidia'nın Çin'den elde ettiği veri merkezi geliri neredeyse sıfıra indi; şirket gelir beklentilerinde bu geliri tamamen hesaba katmıyor. Çin bölgesinin Nvidia'nın toplam gelirindeki payı da önceki yıllardaki %20'lerden 2026 mali yılında yaklaşık %9'a gerileyerek Kongre ile pazarlık yapma kozunu tamamen kaybetti.

ABD Kongresi'ndeki her iki parti de daha önce Çin'e yönelik üç çip yasa tasarısını Senato'daki Ulusal Savunma Yetki Yasası değişiklik paketine eklemişti:

İhracat inceleme yetkisini Kongre'ye geri almak, üçüncü ülkeler üzerinden yapılan aktarımları sıkı denetlemek ve Japonya ile Hollanda'yı ortak kısıtlamalara çekmek.

Daha da ölümcül olanı, Huang Renxun hakkındaki soruşturmanın fitilini ateşleyen şeyin tam olarak "Nvidia çiplerinin üçüncü taraflar üzerinden Çin'e akması" olması.

Bu da Çinli büyük şirketlerin yurt dışından kart kiralama ve ikinci el stok kart satın alma yollarını doğrudan gün yüzüne çıkardı.

Şu anda ABD Temsilciler Meclisi, "çiplerin yurt dışındaki veri merkezlerinde olup kişinin Çin'den uzaktan erişim sağlaması" modelini özel olarak engelleyen Uzaktan Erişim Güvenliği Yasası'nı yüksek oy oranıyla kabul etti.

Senato onaylarsa, Çinli büyük şirketlerin Güneydoğu Asya'da veri merkezi kiralaması doğrudan kırmızı çizgiyi ihlal etmiş olacak.

Nvidia da eş zamanlı olarak kuralları sıkılaştırdı; iş birliği yaptığı veri merkezlerinin yeni sözleşme imzalarken hesaplama gücünün yarısından fazlasını Çinli olmayan şirketlere kiralamasını şart koşuyor.

Bazıları şunu sorabilir: Büyük şirketler tamamen yerli çiplere geçse olmaz mı?

Dürüst olmak gerekirse, Huawei Ascend gibi yerli kartlar gerçekten hızlı ilerliyor; şu anda Çin'de günlük uygulamalar (çıkarım) için yapay zekânın yarısından fazlası yerli çiplerle yapılıyor.

Ancak en kritik ve en yüksek performans gerektiren büyük model geliştirme aşamasında (eğitim), yerli kartlar henüz bu boşluğu dolduramıyor.

Büyük şirketler en üst düzey modelleri eğitmek istiyorsa, kısa vadede Nvidia'dan vazgeçemiyor.

4. Kimi iflas ediyor, kimi fırsattan fiyat artırıyor

Artık kart temini zorlaşıp yasalar sıkılaşınca, şok dalgası tedarik zinciri boyunca yayılıyor ve farklı konumdaki oyuncuların durumu birbirinden tamamen farklı.

En büyük darbeyi Güneydoğu Asya ve Güney Amerika'daki veri merkezi sahipleri alıyor.

İlerleyen süreçte çip tedariki kesilir ve uzaktan kiralama kısıtlanırsa, uzun sözleşme imzalayan Çinli büyük şirketler büyük olasılıkla birkaç yüz milyon dolar ceza ödeyip sözleşmeyi feshedecek.

Büyük şirketler çekilince, veri merkezi sahiplerinin elindeki yüz milyarlarca dolarlık banka kredisi temerrüt riskiyle karşı karşıya kalacak.

Sadece inşaat halindeki veri merkezleri durmakla kalmayacak; sunucu ve soğutma ekipmanı siparişleri de ertelenecek.

Son iki yılda Malezya ve Endonezya'da en agresif şekilde genişleyen patronlar, şu anda en büyük finansal baskıyı yaşıyor.

Ancak Çin'de Nvidia için üretim ve parça tedariki yapan firmalar henüz ciddi bir yara almış değil.

Birçok kişi Huang Renxun gidince Çin tedarik zincirinin de zarar göreceğini düşünüyor.

Oysa gerçekte, Nvidia'nın en yeni nesil sunucularının üretim ve montajı neredeyse tamamen boğazın iki yakasındaki firmaların elinde; veri merkezi soğutmasında kullanılan sıvı soğutma ekipmanlarının küresel üretim kapasitesinin %70'i Çin anakarasında ve kısa vadede alternatif kapasite bulmak imkânsız.

Ayrıca Çinli firmalar çoğunlukla çevre birimleri üretiyor; son yıllarda asıl kazancı Google ve Amazon'un kendi geliştirdiği çiplerden gelen yeni siparişlerden elde ettiler. Tüm yumurtaları Nvidia sepetine koymadıkları için darbeyi sınırlı şekilde alıyorlar.

Bu krizden doğrudan kazançlı çıkanlar ise Avrupa ve ABD'deki veri merkezleri.

Güneydoğu Asya ve Güney Amerika projeleri sekteye uğrayınca, küresel çapta acil hesaplama gücüne ihtiyaç duyan şirketler siparişlerini uyum riski olmayan Avrupa ve ABD'ye kaydırmak zorunda kalıyor.

Talebin arttığını gören bazı Avrupa ve ABD veri merkezi sahipleri şimdiden gelecek yıl Ocak ayında kiraları doğrudan %15 artıracaklarını açıkladı.

Ayrıca Çinli büyük şirketler yedekleme amacıyla bir miktar daha yerli çip satın alacak; bu da yerli hesaplama gücü üreticilerine bir sipariş dalgası getirecek.

Sonuç olarak, kısıtlama kuralları hep vardı ve bunları tek başına Huang Renxun belirlemiyordu.

Ancak son birkaç yılda Çinli büyük şirketlerin yurt dışında veri merkezi kiralayıp aracılar üzerinden aktarım yaparak kısıtlamalarla başa çıkabilmesi, büyük ölçüde Huang Renxun'un aracılık etmesi sayesindeydi.

Şimdi bu kişi aniden sahneden çekilince, yüz milyarlarca dolar borçla veri merkezi inşa eden patronların hesapları giderek daha da karışık hale geliyor.